على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1157

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

چارو چدر ( c ro - cadar ) ا . پ . چاره و علاج . چاروغ ( c ruq ) و چاروق ( c ruq ) ا . پ . چارغ و پاى افزار دهقانان كه زير آن از چرم و بالايش از ريسمان است و شم نيز گويند چاره ( c re ) ا . پ . علاج و تدبير . و يارى و مدد . و نجات و خلاص . و اصلاح و شوبست و شوپشت و شونست و حيله و مكر و فريب و ريو و تدبير . و جدائى و تفريق . و طرز و روش و طور . و هنگام و موسم . و يك بار . و بىچاره : لا علاج و بىمدد و بىمعين و بىتدبير و فقير و درويش و خوار و ذليل و مستمند و گدا و تهيدست و عاجز و بىنوا . و چاره دادن : علاج دادن و اصلاح كردن . و شفا دادن . و كريم چاره ساز : خداوند تبارك و تعالى كه اصلاح همهء امور را مىكند . چاره‌پذير ( c re - pazir ) ص . پ . قابل علاج و قابل تدبير و قابل اصلاح . چاره پرداز ( c re - pard z ) ص . پ . كسى كه تدبير و علاج كار دشوارى را مىكند . چاره جو ( c re - ju ) و چاره جوى ( c re - juy ) ص . پ . آنكه تلاش در تدبير و چاره مىكند و آنكه حيله به كار مىبرد . چاره ساز ( c re - s z ) ص . پ . آنكه علاج مىكند و تدارك چاره مىنمايد و چاره كننده . چاره سازى ( c re - s zi ) ا . پ . تدارك و تهيهء چاره . چاره سگال ( c re - seg l ) ص . پ . آنكه در انديشه و تدبير چاره است . چاره كار ( c re - k r ) ا . پ . مددگار و معاون و معالج و كمك و وسيله . چاره گر ( c re - gar ) ص . پ . حيله ساز و مكار و فريبنده و گماشته . چاره گرى ( c re - gari ) ا . پ . علاج و تدبير . و حيله بازى و مكارى . چاره مر چاره ( c re - mar - c re ) م ف . پ . واضح و آشكار . و خيانت . چار يارى ( c r - y ri ) ا . پ . طايفه‌اى از مسلمانان كه معتقداند به چهار خليفه يعنى ابا بكر و عمر و عثمان رضى اللّه عنهم و حضرت امير المؤمنين على عليه السلام . چاريك ( c r - yak ) ا . پ . ربع و يك حصهء از چهار حصهء چيزى . چاريك ( c r - yak ) و چاريك كار ( c r - yak - k r ) ا خ . پ . نام قصبه‌اى از توابع كابل . چاز ( c z ) ا . پ . غوك و وزغ . چاژ ( c j ? ) و چاژه ( c j ? e ) ص . پ . بيهوده و باطل و بىمعنى . چاش ( c c ) ا . پ . غلهء از كاه جدا شده و پاك كرده . و تخم كتان . و چاشت . چاشت ( c ct ) ا . پ . يك پاس از روز گذشته درصورتىكه روز را چهار پاس قرار دهند و ميانهء روز . و غذائى كه در آن‌وقت خورند و هر خوراك و طعام . چاشت خور ( c ct - xor ) ص . پ . كسى كه يك بار مزهء چيزى را چشيده باشد و سپس هميشه در آرزوى آن بود . چاشتدان ( c ct - d n ) ا . پ . ظرفى كه نان و خوردنى در آن نهند . چاشتگاه ( c ct - g h ) و چاشتگه ( c ct - gah ) ا . پ . جاى خوردن چاشت و هنگام خوردن آن . چاشدان ( c c - d n ) ا . پ . چاشتدان . مر . چاشتدان . چاشكدان ( c cak - d n ) ا . پ . چاشتدان . و صندوقچهء زنان . چاشنى ( c cni ) ا . پ . مزه . و نمونه و امتحان و صفت . و اندكى از طعام و شراب كه براى امتحان و تميز بچشند . و چوب اولى كه بر كوس و نقاره زنند . و چاشنى دل : سخنان خوب و دلگشا . و چاشنى صبح : روشنى صبح . و چاشنى كردن : عيار كردن فلزات . چاشنيگير ( c cni - gir ) ا . پ . سالار مطبخ و توشمال و قسمت كنندهء طعام و سفره‌چى . چاغ ( c q ) ا . پ . وقت و هنگام و فصل . و يك ساعت از دوازده ساعت روز . و عنكبوت . چاغداول ( c qd vol ) ا . پ . چغداول . چاق ( c q ) ا و ص . پ . - مأخوذ از تركى - هنگام و وقت . و تندرست و سلامت و سلامتى و فربه و خوش و توانا . چاقشر ( c qcor ) و چاقشور ( c qcur ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - قسمى از جوراب كه از نوك انگشتان پا تا كمر را مىپوشاند و دولاغ نيز گويند . چاقو ( c qu ) ا . پ . قلم تراش و چاكو . چاقى ( c qi ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - تندرستى و فربهى و توانائى . چاك ( c k ) ا . پ . شكاف و تراك و رخنه و شقاق و شق و پاره . و سفيدهء صبح . و دريچه يعنى در كوچكى كه در ميان يك لنگ در قلعه و كاروانسرا گذارند . و آماده و مهيا . و قبالهء خانه و باغ و مانند آن كه چك نيز گويند . و صداى بر خورد شمشير و تبرزين و خنجر و مانند آن . و چاك دادن : شكافتن و دريدن و شق دادن . و چاك كردن : پاره كردن و شق نمودن . چاكاچاك ( c k c k ) ا . پ . صداى برخورد شمشير و گرز و جز آن و طراق طراق . چاكاچاك ( c k c k ) م ف . پ .